Tuesday, November 2, 2010

PENDAWAIAN ELEKTRIK

PENGENALAN
  • Sistem pendawaian elektrik terbahagi kepada 2 bahagian iaitu:
  • Sistem pendawaian 1 fasa – biasa di kawasan kediaman (residential area) kecil dan sederhana.
  • Sistem pendawaian 3 fasa – kawasan industri dan komersial (industrial dan commercial area).
SISTEM PENDAWAIAN

Bekalan ke Rumah

  • Bekalan elektrik yang diterima di rumah kediaman (kecil/sederhana) biasanya ialah AC 1-fasa 240 V, 50 Hz.
  • Bekalan ini diperolehi daripada sambungan antara talian (sama ada R, Y atau B) dan neutral dari sistem 3 fasa 4 dawai (sambungan Y).
  • Sumber 3 fasa adalah dari pencawang (substation) yang berhampiran.

Rajah 1: Sistem bekalan pengguna kecil arus ulang-alik (1fasa)

Litar Pengguna
  • Kabel atau talian yang masuk ke bangunan terus disambung ke satu papan penyambung (pangkalan perkhidmatan).
  • Di papan ini terdapat fius perkhidmatan dan talian neutral. Dua alat ini milik TNB dan menjadi tanggungjawabnya.
  • Selepas pangkalan perkhidmatan, bekalan elektrik akan disambung ke meter kilowatt jam (Watt hour meter).
  • Litar pengguna bermula dengan papan suis utama (main switch board (msb)) atau pengasing berkadar 60, 80 dan 100A.
  • Seterusnya ialah pemutus litar ke bumi (ELCB – earth leakage circuit breaker atau RCCB - residual current circuit breaker).
  • Diikuti dengan papan fius agihan atau papan agihan.
  • Di papan fius agihan ini terdapat 3 busbar penyambungan iaitu wayar hidup (live), neutral dan bumi (earth).
  • Fius – fius (pemutus litar miniatur @ miniature circuit breaker (MCB)) yang berkadaran sama ada 5, 15, 30, 45 A atau 6, 16 dan 32 A ini akan disambung daripada busbar live ke litar akhir yang bersesuaian.
  • Bar neutral dan busbar bumi akan disambung terus pada litar akhir – tidak perlu melalui MCB lagi.
  • Litar akhir akan mempunyai 3 dawai iaitu live, neutral dan bumi.

Rajah 2: Sistem Bekalan Elektrik Di Rumah (240 V, 1- Fasa, 50 Hz)

Litar Akhir

Litar yang keluar daripada papan fius agihan bagi membekalkan satu atau lebih titik-titik kelengkapan atau soket alur keluar tanpa perantaraan papan agihan lain atau dengan kata lain litar yang bersedia membekalkan tenaga elektrik kepada peralatan, kelengkapan atau soket alir keluar seperti lampu, kipas atau melalui soket alit keluar seperti sterika, TV, peti sejuk dll.
Rajah 3: Pemencilan secara elektrik

Umumnya, litar akhir untuk kediaman boleh dibahagikan kepada kumpulan berikut:
  • Litar akhir pada kadaran arus kurang daripada 15 A.
  • Litar akhir pada kadaran arus lebih daripada 15 A.
  • Litar akhir pada kadaran arus lebih daripada 15 A tetapi tertumpu pada soket alir keluar 13 A sahaja.

Peraturan Litar Akhir

  • Litar akhir hendaklah diasingkan untuk peralatan yang berbeza (berlainan fius dan kawalannya) bagi mencegah gangguan bekalan jika litar akhir lain mengalami kerosakan.
  • Sebagai contoh, antara lampu dan soket alir keluar hendaklah diasingkan fiusnya.
  • Pendawaian setiap litar akhir hendaklah diasingkan secara elektrik (neutral dan live berlainan) kecuali ke bumi.

Rajah 3: Contoh gambar rajah skematik bagi pelbagai litar akhir

Litar Akhir untuk Soket Alir Keluar
  • Terdapat 2 cara pendawaian soket alir keluar (2, 5, 13, 15 dan 30 A) iaitu Litar Gelang (ring circuit) dan Litar Jejari (radial circuit).
  • Sambungan litar gelang – sambungan soket alir keluar yang bersambung antara satu sama lain dalam bentuk gelang.
  • Sambungan bermula dan berakhir pada tempat yang sama iaitu di papan fius agihan.
  • Sambungan litar jejari – soket alir keluar disambung secara jejari atau selari.
  • Saiz kabel yang biasa digunakan untuk litar gelang ialah 2.5 mm2 dan 4 mm2 bagi litar jejari.
Rajah 4: Litar jejari (radial circuit)

Rajah 5: Litar gelang (ring circuit)

Penentuan Saiz Kabel dan Peranti Perlindungan
  • Kadar fius atau pemutus litar miniatur yang mengawal sesuatu litar akhir hendaklah tidak melebihi kadar kemampuan membawa arus mana–mana kabel dalam litar tersebut.
  • Besar kecilnya kabel dan fius sesuatu litar adalah bergantung pada jenis beban yang hendak digunakan.
  • Umumnya, bagi rumah kediaman, saiz kabel yang digunakan ialah 1.5, 2.5 dan 4 mm2.
  • Saiz fius yang biasa digunakan pula ialah 5 A, 15 A dan 30 A.

JENIS – JENIS PENDAWAIAN

Terdapat 3 jenis pendawaian elektrik iaitu:
  • Pendawaian Permukaan.
  • Pendawaian Terbenam.
  • Pendawaian Pembuluh (conduit) - (i) Pembuluh keluli, bukan keluli dan boleh lentur, (ii) Sesalur, (iii) Salur

Faktor yang perlu diambil kira dalam pemilihan jenis pendawaian adalah:
  • Jenis beban yang hendak dipasang
  • Keadaan tempat pemasangan
  • Kos perbelanjaan
  • Tempoh ketahanan pemasangan
  • Kekemasan dan kecantikan
  • Keadaan sekeliling
  • Tempoh masa menyiapkan
  • Perubahan atau penambahan litar di masa akan datang
  • Jenis voltan bekalan
  • Keselamatan dan kelulusan JBE/TNB/JKR

Pendawaian Permukaan (Surface Wiring)

  • Satu sistem di mana kabel – kabel yang digunakan dalam sesuatu pemasangan dipasang pada permukaan dinding atau siling tanpa sebarang perlindungan tambahan.
  • Kabel yang digunakan mestilah daripada jenis bersalut kerana terdedah kepada keadaan persekitaran dan kerosakan mekanikal.
Rajah 6: Pendawaian yang bertebat di permukaan
  • Bagi pendawaian permukaan yang dibuat di bangunan batu satu simen, kabel akan diklipkan atas satu bilah papan (wooden batten) yang sebelum ini dipakukan ke dinding atau siling.
  • Jenis klip yang biasa digunakan ialah klip aluminium atau plumbum.
  • Kebaikan sistem ini ialah ia mudah disiapkan dengan perbelanjaan yang murah, pemasangan tambahan juga mudah dilakukan.
  • Biasanya diaplikasikan di rumah kediaman (lama dan sudah tidak digunakan di kawasan perumahan baru untuk tujuan keselamatan).
  • Kelemahan sistem ini ialah ia tidak tahan dengan suhu yang panas dan lembap, tidak cantik dan sistem perlindungan mekanik yang kurang memuaskan.

Pendawaian Terbenam (Embedded Wiring)

  • Kabel litar dipasang di dalam dinding atau siling dan tidak kelihatan langsung kecuali penghujung kabel yang digunakan untuk sambungan ke terminal aksesori atau beban.
  • Kaedah ini dilakukan dengan membenamkan kabel ke lurah alur di dinding atau siling yang telah disediakan.
  • Pada kebiasaannya ia dibuat semasa peringkat pembinaan bangunan iaitu sebelum kerja penurapan simen (plaster) dijalankan.
  • Kabel tersebut mestilah disusun dengan rapi agar tidak berlaku sebarang kerosakan mekanikal ke atasnya.
  • Kaedah ini cantik dan kemas. Ia tidak menghadapi bahaya mekanikal dn tahan pada perubahan cuaca, tahan lama dan kosnya juga rendah.
  • Tetapi sistem ini sukar untuk dibaiki apabila berlaku kerosakan dan boleh mendatangkan bahaya semasa memaku dinding yang tersimpan kabel yang tersembunyi.

Pendawaian Pembuluh (conduit)

  • Dalam sistem ini, konduit digunakan untuk menyalurkan kabel–kabel.
  • Sistem ini digunakan di tempat yang terdapat bahaya kerosakan mekanik atau kimia, contohnya di kilang–kilang perusahaan, makmal, bengkel dll.
Rajah 7: Penyesuai dan pembuluh boleh lentur
  • Sistem ini boleh dipasang dipermukaan atau tersembunyi.
  • Beberapa keistimewaan pendawaian sistem ini ialah konduit ini boleh dijadikan pengalir perlindung litar (grounding), mudah diubahsuai untuk tambahan, tahan lama, dapat mengelakkan kebakaran dan kabelnya tidak mudah tercacat.
  • Sistem ini melibatkan perbelanjaan yang tinggi serta mengambil masa yang lama untuk disiapkan.
  • Bentuknya tidak kemas jika dipasang pada permukaan.
  • Untuk pembuluh boleh lentur (logam) yang boleh dibentuk mengikut kehendak pemasangan amat berguna terutamanya untuk sambungan bagi penghujung beban yang bergerak
  • atau di tempat – tempat yang bebannya selalu diubahsuai.
  • Sesalur – Sistem pendawaian ini menggunakan sesalurlogam atau bahan penebat yang pada kebiasaanya bersegi empat dan dipasang secara menegak atau mendatar di permukaan dinding atau besi rangka bangunan.
  • Kabel dimuatkan dalam sesalur dan biasanya bersaiz besar serta bilangan yang banyak.
Rajah 8: Palang bas sesalur atas
Rajah 9: Sistem pendawaian palang bas sesalur atas
  • Salur – dibuat daripada logam yang berbentuk segi empat bujur memanjang tanpa penutup.
  • Lazimnya, salur ini tersembunyi di bawah lantai yang biasa disebut salur bawah lantai.
  • Jika dilihat dari atas, sistem ini dipasang seperti sistem grid dalam sesebuah bangunan.
  • Kesemua kotak simpang berada pada selekoh bengkokan 90.
  • Sistem ini amat sesuai digunakan di pejabat kerana alatan dan perkakas sering diubah – ubah kedudukannya.
Rajah 10: Sistem pendawaian salur bawah tanah

KABEL

  • Kabel ialah bahan pengalir yang membenarkan arus mengalir.
  • Ia merupakan media yang amat penting dalam pemasangan elektrik.
  • Ia menjadi perantaraan sambungan bagi membekalkan tenaga elektrik kepada peralatan elektrik.
  • Oleh sebab kadaran arus, voltan, keadaan alat dan tempat yang berbeza – beza, kabel juga dibuat berbeza – beza bagi menyesuaikannya dengan keperluan aplikasi tersebut.

Faktor Pemilihan Kabel

  • Saiz kabel mampu membawa arus yang diperlukan oleh sesuatu beban tanpa memanaskan kabel.
  • Susut voltan tidak melebihi 2.5 % voltan bekalan.
  • Penebat kabel sesuai dengan keadaan (kabel PVK sesuaiuntuk suhu 0 - 65? C).

Bahagian–bahagian kabel dan Istilah Kabel

  • Sekurang – kurangnya kabel mempunyai bahagian yangdikenali sebagai Pengalir, Penebat dan Perlindungan Mekanik.
  • Teras (core) – pengalir bertebat, cth 1, 2, 3, 4 dll.
  • Lembar (strand) – bilangan pengalir pada sesuatu teras, biasanya 3, 7, 19, 24, 37, 91 dll. Contoh kabel 7/1.04 mm (7 lembar dan garis pusat setiap lembar ialah 1.04 mm).
  • Sarung kabel (jacket).
  • Luas keratan rentas pengalir – jumlah luas keratan rentas setiap lembar pengalir. Contoh kabel 7/0.85 mm ialah kabel saiz 4mm2.
  • Penebat – bahan penebat yang mengelilingi pengalir untuk mencegah arus daripada terbocor. Contoh penebat getah, polivinil klorida (PVK), kertas dll.
  • Pengalir – bahan yang selalu digunakan ialah kuprum, aluminium, perak dll.
  • Kadaran voltan – kadar ketahanan kabel dari segi penebatnya apabila sesuatu voltan dikenakan. Contoh 600/1000 V bermakna 600 V adalah ketahanan voltan antara pengalir dengan bumi manakala 1000 V adalah ketahanan voltan antara pengalir dengan pengalir.
  • Kadaran arus – kadaran arus maksimum yang mampu dibawa oleh kabel tanpa memanaskan pengalir atau merosakkan penebatnya.
Rajah 11: Keratan rentas satu kabel yang menunjukkan pengalir, penebat dan perlindungan mekanik pada kabel bertebat pvc berperisai wayar keluli

Warna Teras Kabel (tidak boleh lentur) – Penebat PVC dan Getah Fungsi Kabel Pengenalan Warna
  • Bumi / Pengalir perlindungan Hijau dan kuning @ hijau
  • Pengalir 1 fasa Merah @ kuning @ biru
  • Fasa R bagi litar 3 fasa Merah
  • Fasa Y bagi litar 3 fasa Kuning
  • Fasa B bagi litar 3 fasa Biru
  • Neutral bagi litar AC 1 fasa dan 3 fasa Hitam

PERLINDUNGAN

  • Perlindungan bermakna memberi jagaan kepada alat–alat pemasangan daripada sebarang bahaya yang disebabkan oleh arus elektrik seperti arus lebih, kebocoran arus ke bumi, litar pintas, kilat dan sebagainya.
  • Di samping perlindungan daripada bahaya kilat, 3 jenis perlindungan yang perlu diadakan: (Perlindungan untuk mengawal pemasangan atau Pemencil, Perlindungan arus lebih (Fius, Pemutus Litar, Geganti), Perlindungan daripada renjatan elektrik).

Pemencil (Isolator)

  • Alat yang boleh memutuskan bekalan pengagihan kepada pengguna dengan membukakan sambungan kabel hidup dan neutral secara serentak.
  • Untuk bekalan 1 fasa – ia menggunakan suis 2 kutub berangkai.
  • Untuk bekalan 3 fasa – ia menggunakan suis 3 kutub berangkai.
  • Tujuan mengadakan pemencil – mengasingkan litar dan seterusnya dapat melindungi pengguna daripada renjatan elektrik yang berterusan jika berlaku kebocoran dan sentuhan renjatan.
  • Biasanya pemencil dipasang pada permulaan litar.
  • Selain itu, pemencil boleh digunakan untuk memutuskan bekalan sebelum kerja – kerja membaiki kerosakan atau membuat pendawaian tambahan.
  • Kadaran pemencil hendaklah dipadankan dengan kadaran arus bekalan dan beban.
  • Yang penting, pemencil mestilah mampu membawa arus beban penuh dan berkeupayaan memutuskan dan menyambungkan bekalan seperti yang diperlukan.

Perlindungan Arus Lebih (Over Current Protection)
  • Alat ini boleh memutuskan litar bekalan dengan sendiri (automatik) apabila berlaku arus lebih (litar pintas dll) daripada yang dihadkan.
  • Alat ini dipasang pada dawai hidup di awal litar iaitu secara bersiri dengan litar bekalan.
  • Tujuan memasang pelindung arus lebih pada sesuatu pemasangan ialah untuk mengelakkan berlakunya kerosakan pada sesuatu alat apabila arus yang melebihi kadaran keupayaan maksimum alat itu mengalir di dalam litar.
  • Di samping itu, ia juga melindungi kabel daripada rosak.
  • Umumnya, pelindung arus lebih terbahagi kepada 3 iaitu: (Fius, Pemutus litar (circuit breaker), Geganti (relay))

JENIS PELINDUNG ARUS LEBIH

Fius

Asasnya ialah dawai pengalir yang akan lebur apabila arus yang mengalir melebihi had keupayaannya.
Terdapat 4 jenis fius: (Fius yang boleh didawai semula, Fius katrij, Fius keupayaan pemutus tinggi dan Fius palam
Rajah 12: Fius separuh tertutup dan fius terdedah
Rajah 13: Fius katrij bentuk keranda dan bentuk bilah pisau


Pemutus litar (Circuit Breaker)

  • Dapat dikendali secara automatik dan boleh dilaraskan pada nilai (arus dan masa) yang dikehendaki.
  • Tidak perlu ditukar ganti, boleh dihidupkan semula.
Rajah 14: Pemutus litar jenis miniatur

  • Terdapat beberapa cara kendalian: (a. Cara terma, b. Cara magneto hidraulik, c. Cara elektromagnet

Geganti (Relay)

  • Memutuskan litar secara tidak langsung.
  • Litar geganti biasanya dibuat secara kendalian terma atau magnet untuk disalingkuncikan dengan bekalan utama melalui sesentuh.
  • Banyak digunakan di litar pemula motor.
  • Tidak perlu ditukar ganti, boleh direset semula.
  • Geganti boleh dilaraskan ke beberapa kadaran arus yang diperlukan dan boleh dilaraskan (reset) semula apabila sambungan telah terputus.

Pemutus Litar Cara Terma

  • Komponen yang terlibat dalam kendalian ini terdiri daripada lapisan dwilogam yang dicantumkan kepada satu sesentuh sebagai satu tempat sambungan suis.
  • Jika arus yang masuk ke litar itu tidak melebihi jumlah yang dihadkan, dwilogam itu tidak akan memberi apa-apa kesan (sesentuh masih membuat sambungan seperti biasa).
  • Tetapi apabila arus itu melebihi arus yang dihadkan masuk ke dalam litar, dwilogam akan menjadi panas dan seterusnya meleding (kerana kadar pengambangannya berbeza).
  • Apabila keadaan ini terjadi, litar akan terbuka kerana tarikan spring.
  • Kadaran arus pemutus litar ini boleh dilaraskan dengan skru pelaras, jadi ia akan membuka sambungan dengan cepat atau sebaliknya mengikut pelarasan skru itu.

Rajah 15: Pemutus litar jenis miniatur dengan kendalian cara terma

Pemutus Litar Cara Magneto Hidraulik

  • Komponen yang terlibat ialah gegelung magnet yang digulung pada satu despot dan di tengah–tengahnya dipasang omboh secara terus atau rangkaian ke suis sesentuh.
  • Kendaliannya bergantung pada kekuatan medan magnet dan kekuatan magnet itu pula bergantung pada kadaran arus yang mengalir padanya.
  • Gegelung ini dibuat dalam beberapa kadaran arus yang diperlukan dan gegelung ini menjadi penentu kadaran pelindung arus lebih yang dikehendaki.
  • Gegelung magneto-hidraulik akan menolak omboh apabila kadaran arus yang mengalir dalam litar itu melebihi hadnya dan seterusnya akan membuka sesentuh.
Rajah 16: Pemutus litar jenis miniatur dengan kendalian cara magnetohidraulik

Pemutus Litar Cara Elektromagnet

  • Satu atau lebih sesentuh mungkin dikendalikan oleh gegelung elektromagnet.
  • Kadar pelarasan kawalan pelindung arus lebih dibuat dengan skru pelaras atau dengan menambah bilangan belitan gegelung untuk perubahan besar.
  • Setelah pemutus litar berkendali, ia boleh dikembalikan ke kedudukan asal dengan menggunakan punat tekan set semula.
  • Apabila arus yang masuk ke litar itu tidak melebihi kadaran yang dihadkan oleh pemutus litar, gegelung elektromagnet tidak akan mempunyai tenaga yang cukup untuk menarik sesentuh dan seterusnya memutuskan litar kerana kekuatan sesentuh lebih besar daripada kekuatan gegelung elektromagnet.
  • Tetapi sebaliknya, sebaik sahaja arus yang memasuki gegelung elektromagnet itu melebihi hadnya, gegelung magnet itu akan menarik sesentuh dan seterusnya litar itu akan terputus (buka @ off).
Rajah 17: Pemutus litar jenis miniatur dengan kendalian cara elektromagnet

Pemutus Litar Cara Geganti

  • Apabila punat tekan hidup ditekan, arus akan masuk mengikut arah anak panah dan seterusnya melengkapkan litar gegelung C.
  • Gegelung C akan memegang semua sesentuh S1, S2 dan S3 ke kedudukan bersentuh (on).
  • Ini membolehkan arus mengalir ke motor (beban), arah anak panah.
  • Jika motor ini dipasang pada beban yang tidak melebihi beban penuhnya, arus akan mengalir dengan tidak memberi apa–apa kesan kepada pemanas P.
  • Tetapi jika arus yang masuk itu lebih besar daripada yang dihadkanoleh geganti akibat penambahan beban motor, maka arus yang lebih besar akan mengalir dan akan memanaskan P.
  • Seterusnya suis beban (suis beban lampau) akan ditolak dan terbuka (off).
  • Apabila ini terjadi, motor akan berhenti sebab tiada arus yang mengalir.
  • Oleh itu suis S1, S2 dan S3 akan terbuka (off).
Rajah 18: Geganti atau sesentuh sebagai pelindung arus lebih


Perlindungan dari Renjatan Elektrik

  • Peralatan, kelengkapan dan pemasangan elektrik mestilah dilindungi dari arus bocor atau disentuh oleh manusia dan haiwan.
  • Sentuhan ini mengakibatkan renjatan elektrik.
  • Kecil atau besarnya sesuatu renjatan bergantung pada rintangan badan, voltan dan arus bekalan.
  • Oleh itu, pengalir mestilah ditebat dan tiada mana–mana bahagian litar terdedah kepada sentuhan.
  • Perkara ini akan dibincangkan lebih lanjut di bahagian pembumian.

PEMBUMIAN

  • Merupakan salah satu kaedah perlindungan.
  • Ia juga merupakan sambungan yang dibuat antara logam dan bumi.
  • Bumi merupakan pengalir yang terbesar dari segi saiz dan jumlah kawasan liputan menyediakan laluan bergalangan rendah bagi arus rosak atau arus bocor.
  • Sebarang benda yang disambung akan mempunyai keupayaan sifar.
  • Bumi yang berada pada beza-upaya sifar (Beza-upaya rujukan) dapat menyahkan beza-upaya yang besar dengan cepat.
  • Inilah tujuan asas pembumian sesuatu alat atau benda iaitu sebagai laluan balik arus atau untuk keselamatan.
  • Oleh itu, pembumian memberi keselamatan daripada bahaya renjatan elektrik dan kebakaran.

Apa Yang Perlu Dibumikan (Disambung ke Bumi)

  • Semua struktur logam dalam sistem pendawaian (yang bukan membawa arus) seperti saluran logam, perisai pembuluh, salur, sesalur, dawai katenari dan sebagainya.
  • Struktur logam terdedah bagi suatu peralatan elektrik termasuk yang bukan berkaitan dengan elektrik seperti paip air, rangka rumah dan sbgnya.

Cara dan Istilah Pembumian (Rajah Berkaitan)

Pembumian dilakukan dengan menyambungkan apa yang perlu dibumikan ke dawai atau punca bumi pengguna;

  • 0 – Dawai pengikat sama upaya
  • 1 – Bumi, sambungan yang berkesan ke bumi
  • 2 – Elektrod Bumi. Batang (rod) logam, plat logam dan sistem paip logam dalam tanah atau sebarang benda berpengalir bagi memperoleh sambungan bumi yang berkesan
  • 3 – Pengalir perlindung litar
  • 4 – Dawai pembumi
  • 5 – Dawai pengikat sama upaya, 10 – Punca bumi pengguna.
 
 Rajah 19: Istilah – istilah pembumian


Elektrod – elektrod Bumi

Berikut adalah jenis elektrod yang diperakui dan memenuhi kehendak peraturan pendawaian.
  • Rod–rod dan paip – paip bumi
  • Pita–pita atau dawai – dawai bumi
  • Plat–plat bumi
  • Elektrod–elektrod bumi yang terbenam di dalam tanah
  • Konkrit yang bertetulang logam
  • Sistem – sistem paip logam
  • Sarung plumbum dan sarung daripada logam yang digunakan untuk menyarung kabel dalam tanah
  • Struktur – struktur bawah tanah lain yang bersesuaian
Rajah 20: Jenis – jenis elektrod bumi

(a) Earth rods 4 pipes
(b) Tapes or wires
(c) Plates
Rajah 21: Jenis-jenis elektrod bumi

(d) Underground structural metalwork embedded in foundation
(e) Welded metal reinforment of concrete (not prestressed)
(f) Lead or metallic covering of cables

Pemutus Litar Bocor ke Bumi (ELCB)

  • Pemutus litar bocor ke bumi digunakan apabila pembumian yang baik tidak diperolehi kerana galangan bagi gelung litar rosak ke bumi terlalu tinggi sehingga tidak mampu untuk memutuskan pelindung arus lebih.
  • Pemutus litar ini boleh bekerja pada voltan yang rendah (50V).
Rajah 22 – Pemutus litar bocor ke bumi

Umumnya setiap rumah atau mana – mana pemasangan elektrik akan dipasang dengan alat ini. Terdapat beberapa jenis ELCB, antaranya yang kini digunakan:
  • Pemutus litar bocor ke bumi kendalian arus baki.
  • Pemutus litar bocor ke bumi jenis arus imbang.
  • Pemutus litar bocor ke bumi dengan menggunakan geganti.

Pemutus Litar Bocor ke Bumi Kendalian Arus Baki

• Alat ini digunakan untuk sistem 1 fasa.
• Ia amat sensitif, berkendali pada nilai arus yang kurang daripada 2% daripada arus litar dan dapat mengawal pendawaian di rumah.
• Merujuk kepada litarnya, apabila berlaku kebocoran, arus pada gelung Z dan Y menjadi tidak seimbang, dengan itu gegelung L akan mendapat voltan aruhan.
• Keadaan ini menyebabkan gegelung berkendali (beroperasi) kerana mendapat tenaga elektrik daripada gegelung L dan seterusnya menarik suis pemutus litar ke kedudukan off.
• Arus bocor akan masuk ke bumi melalui pengalir pelindung litar bumi jika kebocoran itu berlaku antara “live” dan “bumi”.
Rajah 23: Pemutus litar ke bumi kendalian arus baki

Pemutus Litar Bocor ke Bumi Jenis Arus Imbang

  • Alat ini digunakan pada pemasangan sistem 3 fasa.
  • Alat ini dapat berkendali pada arus bocor yang tidak melebihi daripada 2% arus yang mengalir.
  • Apabila berlaku kebocoran, keseimbangan arus pada setiap talian 3 fasa itu tidak wujud lagi dan arus berlebihan di mana–mana bahagian talian tersebut akan menyebabkan gegelung belantik mendapat voltan aruhan dan arus akan mengalir dalam litar.
  • Seterusnya suis pemutus litar akan ditarik ke kedudukan “off”
Rajah 24 – Pemutus litar bocor ke bumi jenis arus imbang

Pemutus Litar Bocor ke Bumi dengan Menggunakan Geganti (Relay)

  • Kaedah ini lebih cekap dan litar asasnya seperti rajah.
  • R adalah gegelung geganti yang akan menutup sesentuh apabila voltan gegelung mencapai satu nilai yang boleh disetkan iaitu semasa berlaku arus bocor ke bumi.
  • Apabila berlaku kebocoran arus ke bumi, litar gegelung akan berkendali kerana ia akan menjadi lengkap, seterusnya ia akan menarik sesentuh utama pemutus litar ke kedudukan mati (off) dan dengan itu litar bekalan akan terputus.
Rajah 25: Pemutus litar ke bumi dengan menggunakan geganti

64 comments:

  1. terima kasih atas blog mari jadi org baik.

    ReplyDelete
  2. adakah isolator dgn mcb benda yg sama?

    ReplyDelete
  3. isolator dengan MCB bkn benda yg sama..

    isolator adalah sebgai pengasing

    MCB sbgai pemutus dan berkendalian secara automatik

    ReplyDelete
  4. camna nk buat pendawaian sistem kebakaran(fire alarm)dh x ingat camna nk buat,slalu buat pendawaian rumah jk boleh tolg terangkn x difinisi pemasangan,cara2 yg btul.sekian


    (JONGGOR_KILLER@YAHOO.COM)

    ReplyDelete
  5. bagus topik ini.
    harap dapat terus sambung artikel anda,
    salur keluar, point lampu, litar motor dll.

    ReplyDelete
  6. very usefull...this topic help me a lot..

    ReplyDelete
  7. 1) BOLEHKAH SESEORANG YG MAHIR PENDAWAIAN ELEKTRIK, MENGALIHKAN METER BOX TANPA PENGETAHUAN TNB
    2) APAKAH KRITERIA SYARAT PENUKARAN 1 FASA KEPADA 3 FASA DIKEDIAMAN ( RUMAH KG JE ) KALAU BIL BULANAN SEKARANG SEKITAR RM200.
    panuci2001@yahoo.com

    ReplyDelete
    Replies
    1. kebanyakan seseoarang yang mahir, dorang akan mengalihkan meter tu sendiri.. kalau di bagi tahu tnb, dikene kan caj yang mahal.. lagi satu apabila mengalihkan meter.. jangan pulak di letak di tempat yang susah meter reader nak tengok.. letak tempat yang senang nampak lah.. takde lah tnb syak apa2 :).. soalan 2 tu tak dapat jawab lah.. sorry :)

      Delete
  8. perkhidmatan elektrikal dan penghawa dingin..

    Hubungi / Sms Untuk Perkhidmatan Kami :-
    H/P: 014-722 0627 / 017-646 5823

    Isnin - Ahad

    8.30 Pagi Hingga 5.30 Petang


    Rawang, Sungai Buloh, Shah Alam, Puncak Alam dan Sekitarnya (Sebahagian Selangor)
    Selayang, Gombak, Ampang dan Sekitarnya.
    Klang, Putrajaya, Kajang, Cheras dan Sekitarnya.

    ReplyDelete
  9. sekiranya anda nak kan bil elektrik menjadi murah anda boleh lh email sye ke kakicik6215@hotmail.com

    ReplyDelete
  10. litar gelang tu saiz kabel 2.5mm .. bukan 4mm .. 4mm untuk aircond, pemanas air(water heater)

    ReplyDelete
    Replies
    1. This comment has been removed by the author.

      Delete
  11. Blog ini menarik. Bolehkah wire saiz 2.5mm digunakan untuk pendawaian aircond 1k. T kasih.

    ReplyDelete
  12. Kampung saya kat ganu ada masalah tak cukup power. Dah panggil TNB mai tengok, dan memang mcn tu cakap mereka. kalau nak tingkat kena bayar charge cable baru yang harga beribu ribu. Apa boleh buat ah ? Lampu kalimantan yang jenis panjang, kalau on sebelum pukul 3 ptg ok. Kalau lepas it .. dah tak boleh on. Cuma kelip kelip ze. tolong ...

    ReplyDelete
    Replies
    1. bagi tempat2 yg ada masalah voltage drop ni.. kalau nak hidup kan lampu kalimantang cara yang paling mudah ialah dengan menukar semua choke kepada elektrnik choke.. sebab biasanya elektronik choke ni boleh beroperasi dari 100 hingga 240.. atau dengan kata lain boleh dikira sebagai auto voltage regulator.. ciri ni takde pada choke gelung yang biasa.. nak tunggu tnb lambat sikit la.. sebab diaorg kene upgrade transformer di p/u untuk selesaikan masalah ni.. dan kos untuk diaorg memang tinggi.. bagi load lain macam tv memang dah sedia dipasang oleh kilang.. terima kasih.

      Delete
    2. This comment has been removed by the author.

      Delete
    3. jika guna elektronik choke adakah masih perlu guna startter lagi?

      Delete
    4. Electric ballast atau nm melayunya pencekik elektrik adlh komponen yg terdpt pd lampu kalimantang (lampu pendarfluor) kerana lampu ini adalah peranti rintangan pembezaan rendah, yang bermaksud semakin tinggi arus elektrik yang mengalir, semakin rendah rintangannya, membolehkan arus elektrik yang lebih tinggi mengalir sehingga boleh merosakkan lampu tersebut.

      Untuk mengelakkan arus yang membinasakan daripada mengalir ke dalam lampu, arus ini mesti dikawal dengan menggunakan balast elektrik ataupun cok. Balast yang paling banyak digunakan ialah balast jenis peraruh yang terdiri daripada gelung dawai yang dililit pada teras besi berlamina. Aruhan elektromagnet yang dihasilkan mengehadkan arus elektrik.

      Namun demikian, cok jenis peraruh ini menyebabkan faktor kuasa menjadi rendah disebabkan sifat semulajadi peraruh yang melengahkan arus elektrik (lagging). Penggunaan balast elektronik ataupun pemasangan kapasitor di samping balast peraruh sedia ada boleh memperbaiki faktor kuasa.

      Sekian.

      Delete
  13. saya hendak tanya,sekarang saya gunakan 1 fasa rccb 63a 100ma tapi bila hendak hujan je sampai 7-8 kali trip,pembumian dah upgrade tapi masalah masih sama..
    ada yang mencadangkan tukar 1 fasa rccb 63a 300ma dan saya dah mendapatkannya..
    masalahnya adakan kesan sampingan jika saya menggunakan jenis ini

    ReplyDelete
    Replies
    1. Masalahnya adalah berpunca dari pembumian.Bagaimana maksud saudara pembumian itu telah di upgrade?Jika pembumian tidak dilakukan dengan cara yang betul mengikut kaedah yang di tetapkan,perkara yang sama pasti akan berlaku juga.

      Delete
  14. salam

    saya di minta untuk membuat pendawaian s/o litar gelang yang mengandungi 16 soket. setiap soket akan digunakan untuk alat hair dryer yg berkuasa 2200 watt. Apakah saiz wayar yg paling sesuai? wajarkah sy menggunakan wayar bersaiz 4mm dgn mcb 32 amp.

    ReplyDelete
  15. apa beza litar jejari dengan gelang..

    ReplyDelete
  16. Klu pakai enset yg os dia android downlod la electrodroid mcm ada...size wayer semua afa

    ReplyDelete
  17. rumah saya ada dua buah water heater. satu point memang pemaju dah buat. satu point lagi saya tambah kat soket sedia ada. boleh tak kalau guna water heater tu serentak?

    ReplyDelete
  18. sya bru mula kelas di giat mara untuk sijil pendawaian elektrik..harap2 tuan2 leh tlong bantu sy..atau menjadi tempat untuk sy wat rujukan..harap nanti tuan akan tlong syg..ajari ku sifu..mari jd orang baik the best blogger!!!!

    ReplyDelete
  19. salam En Adam dan rkan2 yg lain.. sya amat memerlukan pertolongan anda semua.. sya student poli.. tgh buat projek akhir.. masalah sya skrang ini sya masih lagi x pandai nak mereka litar.. setiap litar yang sy buat mesti ada yang xkena.. litar yang sya nak buat nie adalah litar untuk mengesan kerosakkan pada litar secara outomatik... ada sesiapa yang boleh tolong sya x?????

    ReplyDelete
    Replies
    1. This comment has been removed by the author.

      Delete
  20. kalau rccb trip bila lampu kalimatang dihidupkan..apa masalh bro?wire hitam bersentuh dengan earth kh?

    ReplyDelete
  21. saya nak buat dua DB. wayar DB1 ke DB2 berapa saiznya, tk.

    ReplyDelete
    Replies
    1. Seeloknya DB Board utama/Induk perlu gunakan wayar size 16mm ke Sub.DB Board gunakan wayar size 10 mm sudah mencukupi..tetapi bergantung kepada keadaan utility point yang mana lebih tinggi..kenalah guna size yang sama dengan Submin awal...

      Delete
  22. This comment has been removed by the author.

    ReplyDelete
  23. Assalamualaikum.. saya nk tnye air cond kt rumah saya fan outdoornye selalu stop tiba2.. pakai dalam sejam dua jam dia stop, pastu lepas sejam try on balik dia ok tp stop blik pas beberapa jam.. apa masalahnya? wiring atau air cond tu yg problem? harap dapat membantu.. trime kasih

    ReplyDelete
    Replies
    1. W'salam.. Kemungkinan wiring pd air-cond saudara mengalami masalah. Jika menggunakan Direct On Line Starter (D.O.L) iaitu suis yang mempunyai push button berwarna merah dan hijau,,pastikan rating ampere berada pd kedudukan setting standard iaitu mengikut setting asal D.O.L tersebut. Sekiranya saudara/saudari seorang wireman mmg arif berkaitan hal ni. Sekiranya bukan,,segeralah pggl mereka yg bertauliah untuk baik pulih semula. Kalau berani,,cuba buka penutup D.O.L tersebut & anda akan lihat "contactor" dan disebelah kanan tepi contactor tersebut mempunyai butang berwarna putih (butang tersebut berbentuk leper). Tolak butang tersebut kedalam. Kemudian tekan butang berwarna putih disebelah atas contactor (iaitu berdekatan rating set (anda dpt melihat dibahagian rating tersebut tertera angka & huruf "A" atau "Amp")). Semasa anda menekan butang tersebut pastikan butang leper yg ditolak kedalam tadi akan terkeluar semula (ini perkara normal yg terjadi semasa pengujian contactor samada boleh "trip" atau tidak).. Pastikan semasa anda menjalankan pengujian ini tiada supply masukkan pd contactor (mencegah dr terkena kejutan elektrik kpd diri sndr).. Sekiranya air-cond dirumah anda hny menggunakan suis ataupun jenis plug,, haruslah diperiksa pd terminal blok pd fan outdoor...

      Delete
    2. oh mcm tu.. terima kasih atas bantuan saudara

      Delete
  24. So, kawasan kira undi hari tu mesti pakai wayar 3 phase..mcm mana bleh blackout..!!??..mohon pencerahan

    ReplyDelete
  25. salam..
    saya bukan orang elektrik..
    cuma nak Tanya banyak orang cakap system pendawaian 3 fasa lebih baik dari satu fasa.. betul ke? apa kelebihan 3 fasa berbanding satu fasa?...kalau rumah satakat guna 20 lampu 8 kipas satu aircond, dan 18 plug soket...apa jenis pendawaian yang sesuai, tiga fasa atau satu fasa?...

    ReplyDelete
    Replies
    1. three phase"sudah bersesuaian dengan utility kegunaan point dalaman rumah yang banyak..sebab ia sudah memberi pengasingan saluran mana2 yang mengunakan"power point"paling tinggi....kecuali lampu/kipas silling..one phase sesuai jaga...tapi kebanyakkan bukan pasang/guna serentak semua sistem dalam isi rumah..kalau tak mungkin bebanan..

      Delete
  26. This comment has been removed by the author.

    ReplyDelete
  27. kabel 70mm 4c bpe harga skarang?
    Klu nak beli satu drum, mane ada jual, tempat boleh amek terus... ( Xnk Spek JKR) Thanks... ;-)

    ReplyDelete
  28. Salam .saya bukan org lektrik.saya nk tanya apa bezanya main swicth 32 A dgn 63A.

    ReplyDelete
    Replies
    1. main suis 32 am bersamaan stndar 40 Am...63 Am main suis adalah mengikut beban yang mana lebih tinggi...

      Delete
  29. Salam Bro. Kalau wire main dr supply TNB ke rumah telah dipotong macamana? Adakan itu tanggungjawab TNB ata saya kene pggl wireman?rumah tu mmg xder org duduk semenjak siap (dh lebih dr 10 tahun).TQ

    ReplyDelete
    Replies
    1. tiada masalah.yg penting pernama hak milik rumah..sediakan dokumen bil.elektrik jiran sebelah/ dua i.c induvidu berasingan..(tuan rumah)dan kalau perlu geran..sediakan sekali/kalau tiada gantikan dengan Bon pelepasan....chek-in pendawaian elektrik baharu/kontraktor yg berdaftar dengan tnb saja yg layak buat permintaan/kemasukkan supply baru...

      Delete
  30. assalamualaikum.. sy nk tnya brpa upah y dicas untuk mmasang 1 point plug 240V,1 point lampu kalimatang lpas 1 kipas shiling??sy kja sbagai technician meachine.. tp nk bt wirering rumah scara part time..

    ReplyDelete
    Replies
    1. ikut pasaran semasa/barangan2 tak semestinya sama dengan sesetengah tempat dan lokasi pendawaian tuu....contoh bahagian negeri sebelah utara/wilayah persekutuan/ selatan negeri mesti berlainan..selalunya supplyer brangan berubah harga.....dan mengikut harga point ada yang menggunakan size"mm wayar berlainan

      Delete
  31. Saya ingin mengalihkan kedudukan suis utama, apakah kaedah terbaik dan selamat untuk menyambung wayer2 dari kedudukan asal ketempat yg baru. Saya bercadang menyambungnya didlm kotak kemudian disimpan diatas siling, adakah cara ini selamat. Saya jga ingin tahu cara menyambung wayer2 tersebut, adakah sekadar dibalut dgn tape sahaja.
    Sekian terima kasih

    ReplyDelete
  32. Saya ada motor 3 fasa 415v.... boleh ke motor running dengan single phase..... mcm mana litar dia....

    ReplyDelete
  33. Assalamualaikum saudara Johari Alias. Motor tiga fasa boleh beroperasi dengan fasa tunggal dengan menggunakan kapasitor pada motor tersebut. Pemilihan kapasitor berdasarkan pada house power (hp) motor tu. Ada sedikit penggubahsuaian pada terminal wayar pada motor (wayar pada terminal U1-V1-W1). Sila berikan alamat emel saudara kepada saya agar saya blh tunjuk drawing dan cara pengiraan pemilihan kapasitor di alamat emel proskills786@gmail.com (NAJMI FAUZI)

    ReplyDelete
  34. to Salam saudara,baru baru ini saya,saya terbaca pekeliling dari kerajaan mensyaratkan penambahan rccb pada alat pemanas air pada bilik mandi.saya kurang pasti jenis rccb yang sesuai untuk rumah saya mgunakan pendawaian 1 fasa, maksud saya dari segi kapasiti amp serta mili amp dan pole yang sesuai kerana terdapat banyak pilihan di pasaran,harap saudara tolong jelaskan sekian.

    ReplyDelete
  35. Bolehkah mcb dinaikkan amp nya untuk kawal lampu..tq

    ReplyDelete
  36. Bole tak jawab soalan ni.
    Kabel yang membawa arus ulang mempunyai kesan.
    apakah kesan nye? Urgent

    ReplyDelete
  37. salam boleh ke bagi saiz kabel earth yg sesuai bagi saiz incoming cabel yg tertentu dalam schedule..eg: incoming cable 25mm2 = (saiz earthing cable yg sesuai)
    t.kasih

    ReplyDelete
  38. bagaimana pendawaian rumah mngunakn bateri 12v dc. menurunkan arus 240v ac ke 12v dc. just utk lampu LED sahaja.
    peralatan elektrik lain guna 240v ac

    ReplyDelete
  39. terima kasih atas perkongsian ilmu..
    hanya Allah y dpt mmblas...

    ReplyDelete
  40. salam. saya ingin bertanyakan satu soalan. wire di antara live dan neutral terdapat arus current. bagaimanakah caranya untuk menyelesaikan masalah ini? dan apakah cara yang terbaik untuk tidak berlakunya perkara seperti ini. terima kasih. :)

    ReplyDelete
  41. Salam.. Tuan, pejabat sy dgn keluasan 30x80, aircond 2hp sebanyak 3unit dan lain beban seperti komputer dan lampu. Main switch 63a, elcb 63a adakah memadai dgn beban yg ada? Masalahnya adalah sudah 3x elcb terbakar, apakah puncanya?

    ReplyDelete
    Replies
    1. Masalah ini adalah umum bagi saya kerana ini disebabkan berlaku lebihan beban (overload) dan lebih kuasa (overcurrent). Untuk memahami maksud ini sila Google. Saya terangkan secara ringkas sahaja disini. Anda tidak pula memberitahu jenis punca bekalan yang digunakan samada bekalan fasa tunggal (single phase) ataupun fasa tiga (three phase). Pada pandangan saya, kemungkinan berlakunya penambahan unit penghawa dingin dan juga lain-lain beban. Permasalahan yang anda hadapi sekarang ini tidaklah begitu rumit. Sekiranya pejabat anda dilengkapi dengan punca bekalan tiga fasa, hanya lakukan semula pendawaian bagi fasa ini. Saya berpendapat bahawa sekarang ini pejabat anda menggunakan bekalan fasa tunggal. Kemudian anda menambah unit penghawa dingin, lampu dan juga komputer. Ini adalah pendapat saya sahaja. Punca ini berlaku kerana fasa tunggal tidak dapat menampung jumlah beban yang besar. Oleh itulah ELCB anda kerap mengalami kerosakkan kritikal. Anda perlu ingat, sekiranya ELCB sudah beberapa kali mengalami masalah seperti terbakar, KEMUNGKINAN juga kabel pendawaian anda turut mengalami masalah yang serupa. Ini adalah sangat merbahaya...!!! :'( -NAJMI FAUZI-

      Delete
  42. TUAN,
    MASIH AKTIF LG BLOG INI?
    NAK TANYA, MCM MANE NAK TENTUKAN SESUATU PREMIS DIMESTIKAN GUNA BEKALAN 3 PHASE, SEDANGKAN SEKARANG MASIH GUNA 1 PHASE..
    tq

    ReplyDelete

Google+ Followers